TỔNG QUAN VỀ CHỨNG KHÀN GIỌNG: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ
Khàn giọng là gì?
Khàn giọng là tình trạng giọng nói của bạn bị thay đổi bất thường. Khi đó, âm thanh phát ra thường nghe như bị hụt hơi, thô ráp, căng thẳng, hoặc bị giảm về âm lượng và sai lệch về cao độ. Đi kèm với đó, bạn có thể cảm thấy ngứa rát, vướng víu ở cổ họng. Trong hầu hết các trường hợp, khàn giọng là triệu chứng cảnh báo các vấn đề đang xảy ra tại dây thanh âm nằm trong thanh quản.
Cơ chế hoạt động của giọng nói
Để hiểu vì sao chúng ta bị khàn, trước tiên cần biết giọng nói được tạo ra như thế nào. Âm thanh giọng nói sinh ra từ sự rung động của dây thanh âm – hai dải mô cơ trơn nằm đối diện nhau bên trong thanh quản (hộp âm thanh), ngay trên khí quản.
Bình thường, khi chúng ta im lặng và hít thở, dây thanh âm sẽ mở ra để không khí lưu thông vào phổi. Nhưng khi chúng ta muốn nói chuyện, não bộ sẽ phát tín hiệu để hai dây thanh âm này khép lại. Không khí từ phổi đẩy lên, đi qua khe hẹp giữa hai dây thanh âm và làm chúng rung lên.
Sự rung động này tạo ra sóng âm, lan truyền qua các “khoang cộng hưởng” như cổ họng, mũi và miệng để tạo thành tiếng. Chất lượng giọng nói (độ cao, độ vang, âm sắc) của mỗi người là độc nhất, phụ thuộc vào kích thước, hình dạng của dây thanh cũng như cấu trúc khoang cộng hưởng của họ. Ngoài ra, việc bạn chủ động kéo căng hay nới lỏng dây thanh cũng sẽ quyết định giọng nói phát ra là trầm hay bổng.
Khi nào bạn cần đến gặp bác sĩ?
Khàn giọng tạm thời do cảm cúm là bình thường, nhưng bạn không nên chủ quan nếu rơi vào các trường hợp sau:
-
Tình trạng khàn giọng kéo dài hơn 3 tuần liên tục, đặc biệt là khi bạn không hề bị cảm hay viêm họng trước đó.
-
Bạn ho ra máu.
-
Cảm thấy khó nuốt hoặc nuốt đau.
-
Sờ thấy có khối u bất thường ở vùng cổ.
-
Đau buốt khi nói chuyện.
-
Cảm thấy khó thở hoặc mất giọng hoàn toàn trong nhiều ngày liền.
Bác sĩ sẽ chẩn đoán như thế nào?
Khi đi khám, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh và thời gian bạn bắt đầu bị khàn giọng. Thông thường, bạn sẽ được chỉ định khám chuyên khoa Tai Mũi Họng. Tại đây, bác sĩ sẽ sử dụng phương pháp nội soi (dùng một ống mềm nhỏ có gắn camera và đèn chiếu sáng) để đưa vào họng, giúp quan sát trực tiếp và chi tiết tình trạng của thanh quản cũng như dây thanh âm. Nếu cần thiết, một số xét nghiệm chuyên sâu về luồng khí và chức năng phát âm có thể được thực hiện.
Các nguyên nhân gây khàn giọng và hướng điều trị
Khàn giọng không phải là một căn bệnh độc lập mà là hệ quả của nhiều vấn đề khác nhau. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:
1. Viêm thanh quản
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất, do dây thanh âm bị sưng viêm tạm thời khi bạn mắc cảm lạnh, viêm đường hô hấp trên hoặc bị dị ứng.
-
Điều trị: Bác sĩ thường sẽ khuyên bạn nên nghỉ ngơi giọng nói, uống nhiều nước ấm và có thể dùng thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc thuốc chống dị ứng tùy theo nguyên nhân cụ thể.
- Nếu bạn là Giáo viên, giảng viên , hướng dẫn viên hay người diễn thuyết, nói nhiều thì nên sử dụng thiết bị trợ giảng voista không dây hỗ trợ sức khỏe cho bạn
2. Lạm dụng giọng nói quá mức
Việc la hét cổ vũ bóng đá, nói quá to trong môi trường ồn ào, hát với cường độ mạnh hoặc nói liên tục không nghỉ (thường gặp ở giáo viên, diễn giả, ca sĩ, nhân viên bán hàng) sẽ khiến dây thanh bị tổn thương tạm thời.
-
Điều trị: Biện pháp tốt nhất là im lặng để giọng nói được nghỉ ngơi. Với những người phải dùng giọng nói để kiếm sống, bác sĩ có thể đề nghị tham gia các khóa trị liệu ngôn ngữ để học cách phát âm đúng, tránh tạo áp lực lên thanh quản.
3. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và Trào ngược thanh quản (LPR)
Axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản không chỉ gây ợ nóng mà còn có thể tràn lên tận thanh quản, gây kích ứng và bỏng rát dây thanh. Tình trạng này khiến bạn hay bị khàn giọng, đặc biệt là vào buổi sáng lúc mới ngủ dậy, hoặc cảm thấy lúc nào cũng có đờm vướng ở cổ họng phải hắng giọng liên tục.
-
Điều trị: Cần thay đổi chế độ ăn uống (tránh đồ chua, cay, dầu mỡ, không ăn sát giờ ngủ) kết hợp với các loại thuốc giảm tiết axit dạ dày theo đơn của bác sĩ.
4. U hạt, Polyp và U nang thanh quản
Đây là những khối u lành tính (không phải ung thư) mọc trên dây thanh âm do áp lực ma sát kéo dài. U hạt thường mọc đối xứng hai bên (còn gọi là “hạt dây thanh” hay gặp ở ca sĩ), trong khi polyp thường chỉ mọc một bên.
-
Điều trị: Bao gồm việc nghỉ ngơi giọng nói tuyệt đối, luyện giọng và phổ biến nhất là phẫu thuật nội soi bóc tách để cắt bỏ khối u.
5. Xuất huyết dây thanh quản
Nếu bạn đang la hét hoặc hát rất to và đột nhiên mất giọng ngay lập tức, rất có thể một mạch máu nhỏ trên bề mặt dây thanh đã bị vỡ, khiến máu tụ lại tại các mô.
-
Điều trị: Đây là một tình trạng cấp cứu đối với thanh quản. Bạn cần im lặng tuyệt đối ngay lập tức và đến bệnh viện để được can thiệp kịp thời.
6. Liệt dây thanh quản
Xảy ra khi một hoặc cả hai dây thanh không thể mở/đóng linh hoạt. Nguyên nhân có thể do chấn thương vùng cổ/ngực, khối u chèn ép dây thần kinh, bệnh lý tuyến giáp, biến chứng sau phẫu thuật, hoặc do các bệnh thần kinh (đột quỵ, Parkinson).
-
Điều trị: Thường kết hợp giữa trị liệu phục hồi chức năng giọng nói và phẫu thuật chỉnh hình dây thanh nếu cần.
7. Các nguyên nhân khác
Đôi khi, khàn giọng là dấu hiệu cảnh báo của ung thư thanh quản (đó là lý do tại sao khàn giọng trên 3 tuần bắt buộc phải đi khám). Ngoài ra, bệnh u nhú đường hô hấp tái phát do virus cũng có thể gây ra những khối u lành tính cản trở đường thở và giọng nói.
Những nghiên cứu y khoa về chứng khàn giọng
Hiện nay, giới y khoa vẫn không ngừng nghiên cứu để tìm ra các phương pháp bảo vệ giọng nói tốt hơn. Các nhà khoa học đang thử nghiệm sử dụng các thiết bị “đo liều lượng giọng nói” (như một dạng đồng hồ thông minh cho thanh quản) để cảnh báo giáo viên khi họ nói quá nhiều. Bên cạnh đó, các nghiên cứu sinh học tế bào đang lập bản đồ gen và vi khuẩn vùng thanh quản nhằm hiểu rõ cơ chế viêm nhiễm, từ đó mở đường cho các liệu pháp điều trị và phòng ngừa viêm thanh quản mãn tính hiệu quả hơn trong tương lai.
Ghi chú lưu trữ: Bài viết này được sao chép và biên dịch dựa trên thông tin từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) nhằm mục đích lưu trữ để tham khảo học thuật. Bài viết hoàn toàn không được sử dụng cho mục đích kinh doanh hay thương mại.
Miễn trừ trách nhiệm y tế: Tất cả thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức sức khỏe phổ thông. Đây không phải là lời khuyên y tế, chẩn đoán hay phác đồ điều trị. Nếu có bất kỳ vấn đề nào về sức khỏe, bạn cần đến thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.